Brama główna fabryki

Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser" – zespół dawnej fabryki wódek zlokalizowany na Pradze Północ, przy ul. Ząbkowskiej 27/31, kompleks budynków fabrycznych z końca XIX wieku, utrzymany w stylu neogotyckim.

Lokalizacja

Cały zespół fabryczny zajmuje powierzchnię około 50 tysięcy metrów kwadratowych i znajduje się między ulicami Ząbkowską, Nieporęcką, Białostocką i Markowską. Wytwórnia Wódek "Koneser" powstała w miejscu starego folwarku na Szmulowiźnie, w sercu tzw. Starej Pragi[1].

Architektura

Budynek biurowo-mieszkalny

Fabryka stanowi niezwykle ciekawy przykład europejskiej architektury przemysłowej z przełomu XIX i XX wieku. Zabudowania z czerwonej cegły nawiązują do stylu gotyckiego – wąskie okna, charakterystyczne gzymsy, strzeliste wieżyczki i łukowate sklepienia stropów. Szczególną urodą odznacza się brama główna od ul. Ząbkowskiej. Projekt architektoniczny przypisuje się L. Iwanowskiemu oraz K. Loewegowi[2]. Wiele z budynków Konesera przetrwało II wojnę światową.

Historia

Kotłownia (okres budowy)

Budynek filtracji

Budynek filtracji (sala z górną częścią filtrów)

Powstanie obiektu

Nowe zabudowania Warszawskiej Wytwórni Wódek "Koneser" powstały w latach 1895-1897[3]. Teren fabryki zajmowały początkowo dwa oddzielne zakłady: Rektyfikacja Warszawska (prywatny podmiot powołany z inicjatywy polsko-rosyjskiego Warszawskiego Towarzystwa Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu) i Warszawski Skarbowy Skład Win (Warszawskij Kazionnyj Winnyj Skład – rosyjskie przedsiębiorstwo państwowe). Obie instytucje działały w ścisłej symbiozie - pierwsza odpowiedzialna była za oczyszczanie spirytusu, druga za produkcję z niego trunku[4]. W 1919 roku zwierzchnictwo nad całym kompleksem przejął Państwowy Monopol Spirytusowy (formalnie, dopiero w 1936 roku wykupiono z prywatnych rąk Rektyfikację Warszawską, czyniąc zakład w całości znacjonalizowanym). Na obszarze wytwórni poza budynkami przemysłowymi znajdowały się również magazyny, kotłownia, warsztaty, a także obiekty mieszkalne i szkoła. Teren pod zabudowę dla nowej fabryki został sprzedany przez Emila Bruhla, którego rodzina odkupiła ziemię od potomków Szmula Zbytkowera. Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser" była jedną z pierwszych elektryfikowanych stołecznych fabryk i należała do grupy najbardziej zaawansowanych technologicznie zakładów produkcyjnych w Warszawie. Wyposażona była w szereg urządzeń pomocniczych, takich jak: kotły i maszyny parowe do wody oraz spirytusu, baterie filtracyjne, przyrządy do automatycznego mieszania i rozlewania trunku w butelki, windy hydrauliczne i ręczne, a także wewnętrzny system żelaznych kolejek. Z pobliskiej linii kolejowej od Dworca Wileńskiego (dawniej Dworca Petersburskiego) do zakładu doprowadzono bocznicę. O wysokim stopniu technicznego postępu fabryki świadczyć może fakt zobowiązania się właścicieli Rektyfikacji Warszawskiej do oczyszczania miliona wiader spirytusu rocznie[5].

Okres międzywojenny

Budynek filtracji (sala rozlewni)

Główny gmach produkcyjny (hala odbieralników)

Wnętrze kotłowni

Lata świetności Warszawskiej Wytwórni Wódek "Koneser" przypadają na dwudziestolecie międzywojenne. Wówczas w fabryce zatrudnionych było ponad 400 osób, a jej możliwości produkcyjne osiągnęły ćwierć miliona butelek trunku na dobę. Działający pod nazwą Państwowy Monopol Spirytusowy – Rektyfikacja Spirytusu i Wytwórnia Wódek zakład (stąd przyjęte potocznie określenie fabryki – Monopol) w latach dwudziestych XX wieku stworzył powszechnie rozpoznawalne do dziś na rynku spirytusowym marki wódek: Wyborową, Luksusową, Żubrówkę, Żytniówkę oraz Siwuchę[6]. W procesie produkcyjnym wykorzystywano wodę oligoceńską z jednego z pierwszych w Warszawie ujęć (położonego na terenie fabryki)[7]. Dynamiczny rozwój zakładu przerwał wybuch II wojny światowej, w wyniku którego znacząco ograniczone zostaje wytwarzanie alkoholu. W latach okupacji fabryka podlega Generalnej Dyrekcji Monopoli w Generalnej Guberni. Po 1944 roku produkcję całkowicie wstrzymano.

Okres powojenny

Po II wojnie światowej dopiero realizacja planów z 1947 roku, zakładających rewitalizację zniszczonej infrastruktury fabryki (głównie naprawę lub wymianę maszyn produkcyjnych) i przejęcie przedsiębiorstwa przez Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Polmos, stworzyły możliwość wznowienia produkcji. Proces produkcyjny trwał nieprzerwanie od lat 50. XX wiekudo początku XXI wieku, kiedy to pogarszająca się sytuacja przedsiębiorstwa – znaczący spadek produkcji oraz kłopoty finansowe – doprowadziła do likwidacji fabryki w 2007 roku.

Współczesność

Wraz z przejęciem terenu fabryki przez BBI Development w 2006 roku zmienił się całkowicie pomysł zagospodarowania przestrzennego dawnego zakładu[8]. Idea Centrum Praskiego "Koneser" obejmuje rewitalizację pofabrycznych zabudowań i stworzenie integralnej tkanki miejskiej na obszarze starej fabryki[9]. Planowana jest aranżacja loftów, budowa obiektów mieszkalnych, biurowych i handlowych. Rozważane jest także przeznaczenie niektórych zabudowań dawnej fabryki na funkcje kulturalne[10].

Budowa pierwszych obiektów – budynków "Mennica" i "Wytwórnia" – rozpoczęła się w 2013 roku.

Przypisy

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.