Warszawikia
Advertisement
Warszawikia

Obecna siedziba zakładu przy ul. Odlewniczej

Warszawska Fabryka Pomp – zakład przemysłowy zlokalizowany obecnie na Żeraniu Wschodnim (dzielnica Białołęka) przy ul. Odlewniczej.

Przed wojną

Historia Warszawskiej Fabryki Pomp zaczęła się w 1908 roku, gdy Czesław Witoszyński i Wacław Brandel założyli wspólnie "Towarzystwo Komandytowe Zakładów Mechanicznych Brandel, Witoszyński i S-ka". Uruchomili oni przy ul. Aleksandrowskiej 4 (ob. al. "Solidarności") fabrykę zajmującą się konstruowaniem i wytwarzaniem pomp. Przez najbliższe dwa lata Witószyński dopracowywał technologie pomp odśrodkowych aż do wydania na rynek pierwszych takich pomp polskiej konstrukcji w 1910 roku. W roku 1914 do spółki dołączył inżynier Stefan Twardowski, który wcześniej pracował na stanowiskach kierowniczych Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Mechanicznych "Borman, Szwede i Spółka" i "Monopolu", wyprodukowana zostaje pięćsetna pompa w zakładzie. W roku 1915 fabryka otrzymała również zamówienie na pompy do wodociągów kijowskich, po którego ukończeniu fabrykę tymczasowo unieruchomiono z powodu braku zamówień.

Rok później, 25 sierpnia 1916 roku umiera Wacław Brandel, a niedługo później Czesław Witoszyński został profesorem Politechniki Warszawskiej kierującym Instytutem Aerodynamicznym i wycofał się z interesu – Twardowski odkupił udziały w spółce, przemianowując ją na "Zakłady Mechaniczne Brandel, Witoszyński i S-ka, właściciel inż. S. Twardowski" i postanowił wybudować nowe budynki fabryki na czterdziestoarowej działce między ulicami Grochowską i Kamionkowską, którą zakupił w marcu 1917 roku i przeprowadził się do zlokalizowanego tam dworku. W 1918 roku Twardowski wybudował za dworem halę fabryczną o powierzchni 630m2 i przenosi do niej produkcję pomp z ul. Aleksandrowskiej. Dnia 18 lipca 1918 roku zainaugurowano zakłady przy Grochowskiej 37 (po zmianie numeracji 312), a dziesięć lat później Twardowski wybudował tam także swój dom.

Niewielka fabryka produkowała różnego rodzaju pompy – turbinowe, ręczne, wirnikowe, próżniowe, a także turbiny parowe; wiele z nich zastosowano w warszawskich wodociągach i kanalizacji. W roku 1920 utworzono Odlewnię Józef Dyjasiński i S-ka przy ul. Nieporęckiej 4 (ob. Mińska 38/40), głównego wykonawcę odlewów dla fabryki. W latach 1922-1924 wybudowano pierwszą w Polsce fabryczną stację prób pomp wirowych, a w 1925 wyprodukowano tysięczną pompę. W roku 1929 spółkę przemianowano na "Zakłady Mechaniczne inż. Stefan Twardowski", a w roku 1938 z okazji dwudziestolecia prowadzenia fabryki na ul. Grochowskiej Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Ignacy Mościcki przyznał Stefanowi Twardowskiemu Złoty Krzyż Zasługi. Fabryka zatrudniała 70 pracowników aż do 1944 roku, gdy okupanci wywieźli maszyny produkcyjne do Niemiec. W okresie wojny wielu pracowników fabryki zginęło w obozach zagłady, obozach koncentracyjnych, w wyniku odniesionych ran i wycieńczenia; niektórzy dostali się do niewoli lub zostali wywiezieni na przymusowe roboty do Niemiec. W czasie powstania warszawskiego budynki na ul. Grochowskiej zostały zniszczone przez walące się ściany znajdujących się nieopodal Polskich Zakładów Optycznych, a jedynym budynkiem, który przetrwał był dworek przy ulicy Grochowskiej (do zburzenia w 2012 roku pod numerem 312/316), miejsce zamieszkania Stefana Twardowskiego z rodziną.

Po wojnie

W 1947 roku fabryka wyprodukowała pięciotysięczną pompę. Po wojnie, 17 sierpnia 1950 roku fabryka została upaństwowiona, jednak Stefan Twardowski pozostał jego dyrektorem, i przemianowana na "Warszawską Fabryka Pomp". W roku 1951 nadzór nad fabryką przejęło Ministerstwo Przemysłu Drobnego i Rzemiosła, a 11 maja tego roku Prezes Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości wydał zarządzenie o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego o nazwie Warszawska Fabryka Pomp. W roku 1952 nadzór nad fabryką przejęło Ministerstwo Przemysłu Rolnego i Spożywczego, a dekretem Prezydium Rady Narodowej z 20 czerwca 1952 roku Stefan Twardowski został zmuszony do opuszczenia swojego domu (z powodu "mieszkania na terenie zamkniętym fabryki"), który został przeznaczony na budynek fabrycznej administracji. W roku 1954 stanowisko kierownika produkcji objął inżynier Jerzy Kabała, a rok później zmarł Stefan Twardowski.

W roku 1956 nadzór nad fabryką przejęło Ministerstwo Przemysłu Maszynowego, a w roku 1957 powstał Komitet Budowy Nowego Zakładu w składzie: dyrektor naczelny Józef Doliński, sekretarz Stanisław Grossinger, główny konstruktor Szczepan Łazarkiewicz, szef produkcji Jerzy Kabała, główny inżynier Janusz Walczyński. Komitet wystosował uzasadnienie potrzeby budowy nowego zakładu z lokalizacją w Warszawie, a także postulat przeniesienia Warszawskiej Fabryki Pomp z Ministerstwa Przemysłu Rolnego i Spożywczego do Ministerstwa Przemysłu Maszynowego. W roku 1958 fabryka obchodziła pięćdziesięciolecie, a główny konstruktor Szczepan Łazarkiewicz otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. W latach 1958-1965 WFP przyznawała stypendia kilkudziesięciu studentom Politechniki Warszawskiej, a od 1962 roku stypendyści obejmowali stanowiska w biurach spółki. W roku 1959 wyprodukowano dziesięcznotysięczną pompę i powołano Dyrekcję Zakładu w Budowie z dyrektorem Leonem Lenoblem i kierownikiem działu inwestycji Januszem Walczyńskim. W roku 1962 po raz pierwszy rozpoczęła się nauka w Zasadniczej Szkole Zawodowej Warszawskiej Fabryki Pomp przy ul. Grochowskiej 312/314 – biuro konstrukcyjne i administracja została przeniesiona na żerańską ul. Odlewniczą, a kierownikiem rozruchu nowego zakładu został Jerzy Kabała. W roku 1964 zakład przy ul. Grochowskiej został zlikwidowany, teren przy Grochowskiej otrzymały Polskie Zakłady Optyczne – planowano postawienie tam nowych obiektów PZO, więc zburzono obiekty fabryki pomp, jednak do powstania nowych budynków nie doszło – jedynym budynkiem, który przetrwał, był dom Stefana Twardowskiego, który rozebrano ostatecznie w 2012 roku; a Zasadniczą Szkołę Zawodową Warszawskiej Fabryki Pomp przeniesiono na ul. Zwycięzców 31.

W roku 1965 do pracy przystąpili pierwsi absolwenci szkoły zawodowej i otwarto zakładowy ośrodek wypoczynkowy z Różanie. 23 listopada 1966 roku zmarł Szczepan Łazarkiewicz. Trzy lata później fabryka wyprodukowała pompę numer 20 tysięcy. W roku 1971 utworzono Oddział Mechaniczny Warszawskiej Fabryki Pomp w Siedlcach i otwarto nowe warsztaty szkolne przy ul. Łabiszyńskiej, a dwa lata później Liceum Zawodowe Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego przy Warszawskiej Fabryce Pomp oraz wyprodukowano trzydziestotysięczną pompę. W roku 1974 Konstruktorzy z WFP za osiągnięcia w dziedzinie badań pomp diagonalnych otrzymali nagrodę zespołową drugiego stopnia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, a w następnym roku WFP otrzymała Złotą Odznakę Honorową "Za Zasługi dla Warszawy", z kolei w roku 1977 z taśmy zeszła pompa numer 40 tysięcy – liczba ta zwiększyła się o 10 tysięcy po kolejnych pięciu latach. W roku 1986 nadzór na fabryką przejęło Ministerstwo Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego, a w roku 1991 Ministerstwo Przemysłu i Handlu zmieniając nazwę fabryki na "Warszawska Fabryka Pomp i Armatury". W roku 1994 przekształcono spółkę jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Warszawska Fabryka Pomp i Armatury "WAFAPOMP", a dwa lata później 60% kapitału akcyjnego spółki przekazano Narodowym Funduszom Inwestycyjnym. W roku 1998 firma weszła na giełdę, uzyskując w ten sposób 13 milionów złotych.W latach 1999-2000 WAFAPOMP wykupił ŚFUP Zakład Pomp i Armatury (później Świdnicka Fabryka Pomp) oraz 49% akcji Fabryki Pomp POWEN. W latach 2003-2007 następowało stopniowe wykupywanie akcji WAFAPOMPu przez POWEN. Od 2006 roku grupę tych trzech spółek przemianowano na "Grupa Powen–Wafapomp".

Linki zewnętrzne

Advertisement