FANDOM


Kolejka

Przebieg linii Piaseczyńskiej Kolei Wąskotorowej

Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa (dawniej Grójecka Kolej Dojazdowa) – dawna wąskotorowa kolejka dojazdowa, współcześnie kursuje jako linia turystyczna na trasie z Piaseczna do Tarczyna.

Inicjatywa budowy kolei grójeckiej narodziła się w II połowie XIX wieku między innymi w kręgach ludności żydowskiej Góry Kalwarii, która była zainteresowania skróceniem czasu podróży do Warszawy, a także inż. Eugeniusz Paszkowski, który potrzebował dobrego transportu ze swoich podwarszawskich cegielni do Warszawy. Właśnie Eugeniusz Paszkowski zainteresował swoim pomysłem hrabiego Tomasza Zamoyskiego oraz księcia Stefana Lubomirskiego, oraz prawdopodobnie także cadyka Altera Magieta, którzy stworzyli spółkę mającą na celu budowę linii kolei dojazdowej na trasie Warszawa – Piaseczno – Góra Kalwaria. Ówczesna prasa nazwała tę spółkę dowcipnym mianem „krawiec, książę, hrabia, żyd”.

Wkrótce spółka otrzymała koncesję na budowę linii kolejowej z pl. Keksholmskiego (dziś Unii Lubelskiej) wzdłuż Traktu Nowoaleksandryjskiego (dziś ul. Puławska) do Piaseczna i Góry Kalwarii. Pierwszy, liczący 8 wiorst (8,5 kilometra) odcinek do Piaseczna wybudowano w 1898 roku i oddano do użytku w lipcu, a regularne kursu uruchomiono 30 października 1898 roku. Na trasie znalazły się stacje: Mokotów, Wierzbno, Szopy Polskie, Służewiec, Grabów, Pyry, Dąbrówka, Mysiadło oraz Iwiczna. W 1899 roku linię wydłużono do Góry Kalwarii, dzięki czemu w liczne pielgrzymki zaczęli udawać się tam warszawscy, bogobojni Żydzi, chcący odwiedzić czyniącego cuda cadyka Altera Magieta.

Z myślą o budowie linii przez Gołków do Grójca i Jasieńca utworzono w 1911 roku Towarzystwo Akcyjne Warszawskich Dróg Żelaznych. Plan zaczęto realizować w 1912 roku, ale napotkało to spore trudności. W budowie pomagało wojsko rosyjskie, uznając prace za ćwiczenia, dokonując też pacyfikacji niektórych wsi, których mieszkańcy nie chcieli zgodzić się na przebieg linii przez ich grunty. Pociągi relacji Warszawa-Grójec zaczęły kursować w 1914 roku, obsługując też cukrownię "Czersk" w Jasieńcu. Towarzystwo miało zamiar przedłużyć tory do Nowego Miasta nad Pilicą i Radomia oraz zelektryfikować linię, jednak trzeba było z nich zrezygnować, gdyż wybuchła I wojna światowa i robotnicy zostali wcieleni do carskiej armii. Ewakuująca się armia rosyjska wywiozła większość taboru oraz zniszczyła infrastrukturę.

Po zajęciu Warszawy przez Niemców okupant zatroszczył się o wąskotorówkę – od 1916 roku dostarczano tabor zarówno wyprodukowany w Warszawie, jak i w Niemczech. W 1917 roku otwarto ruch publiczny do Mogielnicy, starano się też o pozwolenie na budowę linii do Nowego Miasta nad Pilicą i Radomia. Uzyskano tylko zgodę na to pierwsze połączenie, gdyż Warszawę z Radomiem miała łączyć państwowa kolej normalnotorowa. Do Brzostowca linię doprowadzono w 1920 roku, a do Nowego Miasta w 1924 roku. Na terenie stolicy kolejka posiadała 3,5 km torów, wzdłuż ulicy Puławskiej do placu Unii Lubelskiej, jednak wskutek rozwijającej się sieci tramwajowej wąskotorówkę powoli usuwano z miasta. W 1935 roku linię skrócono do ul. Odyńca, a w 1938 roku do Służewa (Szopy Polskie). Ponadto w 1936 w bieg kolei grójeckiej włączono kolej wilanowską.

Mimo planów likwidacyjnych kolejka kursowała podczas niemieckiej okupacji, transportując przede wszystkim żywność. Wówczas też pojawiła się zakorzeniona przez długie lata nazwa skrajnie północnej stacji kolejki, Dworzec Południowy, którą wyparła dopiero nazwa Metro Wilanowska. Na początku 1945 roku Niemcy wysadzili kluczowe miejsca na trasie, a co dało się zabrać, zabrali. Udało się jednak ukryć przed nimi dwa parowozy, dwa wozy elektryczne oraz jeden spalinowóz.

W 1949 roku kolej została upaństwowiona i trafiła w ręce PKP. Popularność pociągu była tak duża, że zamierzano przedłużyć linię do Białej Rawskiej. W latach 50. XX wieku przewożono nią rocznie nawet 20 milionów pasażerów, co przy wyniku 8 do 12 milionów podczas okupacji jest wynikiem znaczącym, najsłabszym zainteresowaniem cieszyła się linia do Góry Kalwarii. Wszelkie plany rozbudowy porzucono, bo w końcu ruch zaczął słabnąć. W 1952 roku zamknięto ruch do Konstancina, w 1968 roku do Jasieńca, a w 1969 roku zawieszono ruch od Dąbrówki do Dworca Południowego. Całkowita likwidacja linii nastąpiła w maju 1971 roku, kiedy to zamknięto wszystkie pozostałe trasy. Komunikację przejęły w pełni autobusy i samochody ciężarowe Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz samochody osobowe. Ruch towarowy do Nowego Miasta nad Pilicą trwał do 1996 roku – kolej woziła głownie płody rolne z okolic Grójca i paliwo lotnicze dla jednostki wojskowej w Nowym Mieście.

W maju 1998 roku powstało Towarzystwa Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej, mające zamiar przywrócić wąskotorówkę do życia. Od razu zaczęło cele urzeczywistniać. Tego samego roku w Piasecznie, 3 października, obchodzono stulecie kolei grójeckiej, a następnego dnia nastąpiło uruchomienie parowozu Px48-3917, kupionego od ZNTK. W 2000 roku Towarzystwo Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej przekształciło się w Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej, w 2003 roku rozpoczęto remont torowiska od Piaseczna do Tarczyna. W 2004 roku zaczęto używać oficjalnej nazwy "Piaseczyńska Kolej Dojazdowa" – zdecydowano się na tę zmianę z tego względu, że całość obsługi nieruchomości, taboru i wszystkich spraw związanych z administrowaniem obiektu odbywa się w Piasecznie.

Dnia 30 kwietnia 2004 roku Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej uzyskało licencję na przewóz osób, jako pierwszy operator kolei wąskotorowych w Polsce. W 2005 roku właścicielem parowozu został Jerzy Chmielewski, a zdaniem o niego zajęła się Towarzystwo – taki stan trwał do 2010 roku, kiedy to parowóz uległ awarii. Nie znalazły się fundusze na jego renowację, Towarzystwo nie wykazało nim zainteresowania, wobec czego po śmierci Chmielewskiego w 2011 roku jego spadkobiercy wystawili uszkodzony parowóz na sprzedaż. Infrastruktura natomiast cały czas znajduje się w gestii PKP, a ruch turystyczny odbywa się spalinowymi wozami Lxd2.

Linki zewnętrzneEdytuj

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA o ile nie wspomniano inaczej.