Leopold Tyrmand w Galerii Osobowości na przystanku autobusowym GUS

Leopold Tyrmand (ur. 16 maja 1920 w Warszawie; zm. 19 marca 1985 w Fort Myers na Florydzie) – pisarz i publicysta, autor między innymi utworów Zły i Dziennik 1954.

Leopold Tyrmand przyszedł na świat w zasymilowanej rodzinie żydowskiej jako syn hurtownika Mieczysława Tyrmanda oraz Maryli Oliwenstein, w 1938 roku ukończył warszawskie gimnazjum im. A. Kreczmara przy ul. Wilczej 41. Następnie wyjechał na studia do Paryża, gdzie przez rok studiował na wydziale architektury Académie des Beaux-Arts. Tam po raz pierwszy spotkał się z muzyką jazzową, która w przyszłości wpłynęła na jego twórczość.

Podczas kampanii wrześniowej przebywał w Warszawie, potem przedostał się do Wilna – po wkroczeniu do miasta Rosjan podjął pracę w wydawanym po polsku dzienniku Prawda Komsomolska, gdzie publikował felietony polityczno-propagandowe "Na kanwie dnia", zajmował się także tematyką sportową. Związał się z podziemiem, za co w kwietniu 1941 roku został aresztowany przez NKWD, skazano go na osiem lat więzienia, jednak po ataku Niemiec na Związek Radziecki zdołał zbiec z zaatakowanego transportu kolejowego i powrócił do Wilna. Obawiając się prześladowań z powodu pochodzenia zdobył dokumenty na nazwisko francuskiego obywatela i zgłosił się dobrowolnie na roboty do Niemiec, gdzie pracował w różnych częściach Rzeszy m.in. jako tłumacz, kelner, robotnik kolejowy i marynarz. W 1944 roku próbował uciec ze statku w norweskim Stavanger i udać się do Szwecji, jednak został złapany i osadzony w obozie koncentracyjnym Grini, gdzie doczekał końca wojny. Ojciec zginął w obozie na Majdanku, a matka wyjechała po wojnie do Izraela.

Po wojnie pozostał przez rok w Danii i Norwegii, gdzie pracował jako korespondent rządowej agencji prasowej Polpress. W kwietniu 1946 roku powrócił do Warszawy, początkowo pracował jako dziennikarz w Agencji Prasowo-Informacyjnej przy ul. Wiejskiej, a następnie w redakcji Przekroju, jednocześnie pisał artykuły do wielu wydawanych wówczas gazet i czasopism. Zamieszkał wówczas w gmachu YMCA przy ul. Konopnickiej 6. Specjalizował się w recenzjach, w międzyczasie wydał wydał pierwszy swój zbiór opowiadań Hotel Ansgar, zaś w 1948 roku, podczas Kongresu Intelektualistów we Wrocławiu, przeprowadził wywiady m.in. z malarzem Pablem Picassem i fizykiem Julianem Huxleyem. Choć dał się poznać jako błyskotliwy dziennikarz, w 1950 roku został usunięty z redakcji Przekroju za skrytykowanie stronniczości radzieckich sędziów w turnieju bokserskim, jednak za sprawą Stefana Kisielewskiego znalazł pracę w Tygodniku Powszechnym. Ten jednak został zamknięty po odmowie druku oficjalnego nekrologu Stalina. Wówczas Tyrmandowi złożono propozycję przejścia do reżimowego Tygodnika, ten jednak tę propozycję odrzucił – Tyrmanda obłożono za to nieoficjalnym zakazem publikacji.

Z powodu braku możliwości publikowania rozpoczął pisanie Dziennika 1954, którego tworzenie przerwało zlecenie wydawnictwa Czytelnik na napisanie "powieści sensacyjnej o chuliganach i bikiniarzach", czyli na Złego – powieść wydana w 1955 roku szybko stała się popularna, a jej autor rozpoznawalny. Również w 1955 roku ożenił się ze studentką ASP Małgorzatą Rubel-Żurowską, jednak małżeństwo to szybko się rozpadło, a kolejną żoną Tyrmanda w kilka lat później została projektantka Barbara Hoff, z którą zamieszkał przy ul. Dobrej 89a. Zaangażował się wkrótce w organizowanie koncertów jazzowych, wydał jeszcze dwie powieści (m.in. Filip) oraz zbiór opowiadań, jednak w 1958 roku, po zaostrzeniu polityki wewnętrznej przez rządy Władysława Gomułki, dotknęły go represje. Cenzura uniemożliwiała mu wydawanie nowych powieści oraz wznawianie starych, władza krytykowała jego ostentacyjny "burżuazyjny" styl życia. Współcześnie łączy się go z pokoleniem "bikiniarzy", sam nosił kolorowe skarpetki oraz przykrótkie spodnie (co podkreślał choćby Olgierd Budrewicz w Słowniku Warszawskim), choć za bikiniarza sam się nigdy nie uważał. Grywał często w tenisa na kortach w Parku Agrykola.

W 1965 roku udało mu się uzyskać paszport, z Polski wyjechał 15 marca – swój powrót uzależnił od szans na wydanie Życia towarzyskiego i uczuciowego, jednak powieść została zatrzymana przez wydawnictwo. Podróżował po Europie i Stanach Zjednoczonych, gdzie podjął decyzję o pozostaniu. Swoje dzieła wydawał w paryskiej Kulturze oraz w The New Yorker (które odrzuciło jednak jego Zapiski o życiu w komunizmie), wykładał m.in. na State University of New York i Uniwersytecie Columbia, wkrótce związał się ze środowiskami konserwatywnymi, pisząc przykładowo dla Chronicles of Culture. W 1971 roku ożenił się po raz trzeci z doktorantką iberystyki Marry Ellen Fox, z którą miał dwójkę dzieci, poza tym ponownie zredagował Dziennik 1954 i wydał go w 1980 roku. Zmarł 19 marca 1985 roku na zawał serca podczas wakacji w Fort Myers na Florydzie, mając 65 lat.

Biografię Leopolda Tyrmanda, napisaną przez Mariusza Urbanka, pod tytułem Zły Tyrmand po raz pierwszy wydano w 1992 roku. Planowane jest też nadanie nazwy pasaż Leopolda Tyrmanda pasażowi na tyłach hotelu Sheraton przy pl. Trzech Krzyży.

Linki zewnętrzne

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.