Kościół św. Stanisława Kostki

Kościół św. Stanisława Kostki – kościół położony na Starym Żoliborzu w dzielnicy Żoliborz, przy ul. Hozjusza 2, siedziba parafii św. Stanisława Kostki.

Historia

Kościół św. Stanisława Kostki widziany z ul. Krasińskiego

Zanim rozpoczęto budowę obecnego kościoła, pierwsza kaplica na potrzeby budującego się Żoliborza powstała w latach 20. XX wieku na rogu ówczesnej ul. Stołecznej (ob. Popiełuszki) i al. Wojska Polskiego, zaś drewniana kaplica przy ul. Hozjusza, w miejscu obecnej plebanii, powstała w 1927 roku według projektu żoliborzanina Stanisława Rodowicza. Jej pierwszym duszpasterzem i proboszczem (od 25 grudnia 1927 roku) był ks. Klemens Cyruliński.

Kamień węgielny pod budowę kościoła został wmurowany 16 listopada 1930 roku w obecności kardynała Aleksandra Kakowskiego oraz prezydenta Ignacego Mościckiego, podczas prac przepływająca w pobliżu Polkówkę została skanalizowana. Projekt świątyni został opracowany przez architekta Łukasza Wolskiego, budowa rozpoczęła się zaś jesienią 1933 roku z inicjatywy nowego proboszcza, który urządzał liczne kwesty na rzecz kościoła oraz rozprowadzał specjalne cegiełki. Wiosną 1935 roku podjęto prace nad sklepieniem świątyni, zaś w 1936 roku dobiegła końca budowa szczytu elewacji frontowej. Ściany wewnątrz pokryto gipsową sztablaturą, a filary w prezbiterium stiukiem, w 1938 roku obok wybudowano dom parafialny projektu Edgara Norwertha – stojący w jego miejscu drewnianego kościół przeniesiono do parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W niewykończonym w pełni kościele odbywały się już pierwsze nabożeństwa.

Świątynia została nieznacznie uszkodzona we wrześniu 1939 roku, jednak wszystkie uszkodzenia rychło naprawiono, a podczas okupacji prowadzono prace wykończeniowe – w kościele umieszczono ambonę, a filary obłożono kamieniem. Podczas powstania warszawskiego w kościele odbierano przysięgę żołnierską oraz magazynowano broń, w jego podziemiach działał też szpital polowy, sama świątynia została zaś znacznie uszkodzona w wyniku walk – szczególnie uszkodzona została fasada kościoła.

Zaraz po wojnie rozpoczęto remont świątyni, na początku ograniczający się do zwykłego łatania śladów po pociskach, zaczęto także wymurowywać najbardziej zniszczone ściany. Wkrótce przystąpiono do odbudowy świątyni według zmienionego projektu Edgara Norwertha, który w projekcie najbardziej zmienił wygląd fasady. Zamiast betonowych zwieńczeń wież połączonych trójkątnym naczółkiem wprowadził w fasadę rząd arkadek oraz dwie wieże zwieńczone ażurowymi konstrukcjami i nawiązującymi do baroku hełmami, które przypominają koronę królewską. Dodał także sygnaturkę w tylnej części dachu kościoła. Właściwe prace budowlane zakończyły się w 1956 roku, zaś do 1963 roku miało miejsce jedynie wykańczanie wnętrz. Dnia 7 kwietnia nastąpiła konsekracja świątyni, której dokonał Kardynał Stefan Wyszyński Prymas Polski.

W 1974 roku nowym proboszczem parafii został ks. Teofil Bogucki, który wykazywał się działalnością patriotyczną – z jego inicjatywy ściany świątyni zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz pokryły dziesiątki tablic pamiątkowych, a kościół stał się miejscem kombatantów i działaczy niepodległościowych. W latach 1975-1977 kościół obłożono piaskowcowymi płytami. W 1980 roku duszpasterzem został tutaj natomiast ks. Jerzy Popiełuszko, a na jego kazaniach wygłaszanych z tarasu ponad wejściem zbierało się coraz więcej ludzi – 26 kwietnia 1981 roku dokonał poświęcenia sztandaru Solidarności dla robotników z Huty Warszawa, zaś szczyt jego działalności przypadł na okres stanu wojennego, kiedy to odmawiał msze za Ojczyznę. Został zamordowany przez peerelowskie władze w 1984 roku.

W latach 1990-2000 obok kościoła powstał Dom Pielgrzyma im. ks. Jerzego Popiełuszki, ponadto w dniach od 25 grudnia 1999 roku do 6 stycznia 2001 roku kościół pełnił rolę świątyni jubileuszowej na Rok Jubileuszowy 2000 – 17 maja 2000 roku w parafii odbyły się archidiecezjalne uroczystości Jubileuszu 2000 lat chrześcijaństwa z udziałem Episkopatu Polski. W 2000 roku przebudowano również prezbiterium kościoła. Dnia 16 października 2004 roku w podziemiach kościoła otwarto Muzeum Sługi Bożego Księdza Jerzego Popiełuszki, zaś w latach 2005-2009 świątynia została gruntownie odrestaurowana.

Wygląd

Fragment murów świątyni z tablicami upamiętniającymi Polaków pomordowanych w czasie II wojny światowej

Kościół jest modernistyczną, trójnawową świątynią o układzie bazylikowym z dwiema dużymi kaplicami, rozlokowaną na planie krzyża łacińskiego z ambitem, czyli obejściem z kaplicami wokół prezbiterium. Wejście do świątyni umieszczone jest w dwuarkadowym przejściu powstałym w wyniku powojennej przebudowy Edgara Norwertha – pierwotnie wejście miało zaokrąglone ościeża i przypominało wejście do modnego kina. Całość fasady wieńczą wieże z ażurowymi konstrukcjami, przypominające wyglądem koronę królewską.

Ściany świątyni, szczególnie od strony wschodniej, przykryte są licznymi tablicami pamiątkowymi, które umieszczano tutaj od lat 70. XX wieku. Obok, w podziemiach kościoła, mieści się otwarte w 2004 roku Muzeum Sługi Bożego Księdza Jerzego Popiełuszki, zaprojektowane przez Jacka Kwiatkowskiego. Ciekawostką jest fakt, że kościół jest obrócony o 180 stopni względem początkowo planowanego układu – przeciwko skierowaniu fasady w stronę ul. Krasińskiego zaprotestowali lewicowi działacze budującymi pobliskie osiedle WSM.

Wnętrze kościoła jest modernistyczną wariacją na temat świątyń romańskich oraz wczesnochrześcijańskich, co daje się zaobserwować między innymi poprzez zastosowanie empor. Na zakończeniu nawy głównej, w prezbiterium umieszczony jest ołtarz główny wykonany według koncepcji inż. Leszka Kasznickiego, nad którym zawieszono XVII-wieczny krzyż z pasyjką z kości słoniowej, dar z 1936 roku. Całość wieńczy baldachim z dwoma polskimi orłami na szczycie. Między filarami otaczającymi prezbiterium rozpięto ażurową siatkę o złotej barwie, a całość ozdobiły dwa XVIII-wieczne, barokowe obrazy Michaela Willmanna przywiezione po wojnie z opactwa cysterskiego w Lubiążu – przedstawiają one sceny męczeństwa świętych Piotra i Pawła.

W nawach bocznych znajduje się czternaście płaskorzeźb przedstawiających kolejne stacje Drogi Krzyżowej, w prawej nawie znajduje się kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa z marmurowym ołtarzem, zaś w lewej nawie umieszczony jest obraz Matki Bożej Żoliborskiej, będący kopią obrazu z Jasnej Góry. Warta uwagi jest również ambona, wykonana zapewne w 1943 roku, o czym świadczy umieszczona nań inskrypcja, dekorowana przyklejonymi do balustrad półkolumienkami i będąca modernistyczną wariacją na temat sztuki romańskiej, a także rzeźba Anioł Zmartwychwstania autorstwa Bolesława Syrewicza z 1869 roku.

W dolnym kościele znajduje się również kaplica św. Franciszka z Asyżu, nawiązująca wystrojem do prostoty duchowości franciszkańskiej – na ścianach umieszczone są sceny z życia św. Franciszka, namalowane przez 46 dzieci z żoliborskich pracowni plastycznych pod opieką Barbary Szydelskiej. Kaplica została uroczyście poświęcona 14 listopada 2010 roku, co upamiętnia wmurowana w ścianę kaplicy tablica.

Otoczenie

Grób Jerzego Popiełuszki

Pomnik Jerzego Popiełuszki

Po wschodniej stronie kościoła znajduje się nagrobek Jerzego Popiełuszki, wykonany w 1984 roku przez Jerzego Kalinę, a otoczony kamieniami połączonymi łańcuchami, wyglądającymi jak różaniec, który układa się w kształt granic Polski. Został on poświęcony w 1984 i 1986 roku. Wiszący na pobliskim drzewie brązowy krucyfiks wykonał Gustaw Zemła. Po zachodniej zaś stronie znajduje się pomnik ks. Jerzego Popiełuszki, wykonany przez Teresę Pastuszkę-Kowalską, a odsłonięty 19 października 1996 roku.

Obok znajduje się upamiętniający Jerzego Popiełuszkę dzwon Jerzy, u podstawy którego znajduje się ścieżka wyłożona nierównymi kamieniami – ma to nawiązywać do „drogi cierniowej”, jaką Jerzy Popiełuszko musiał pokonać w swoim życiu. Obok kościoła znajduje się również rzeźba dwóch chłopców – powstańców warszawskich, wykonana przez Jadwigę Zboińską-Załuską, a także groby ks. Teofila Boguckiego i ks. Zygmunta Malackiego.

Linki zewnętrzne

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.